راهنمای سفر به اصفهان - قسمت پنجم
راهنمای سفر به اصفهان - قسمت چهارم
یکی از خصیصه های اصلی بازارها، این است که به عنوان یک ستون فقرات شهر اصفهان عمل میکردند. در هر قسمتی از این بازارها، مساجد تاریخی هست. حوزه های علمیه پیرامون این مساجد وجود دارد. همچنین حمامهای تاریخی و مجموعههای کاروانسراها، سراها، از خصیصههای مهم این بازارها هستند.یکی از خصوصیات بسیار جالب بازارها، امکان تاریخی و مذهبیست که در پیرامون بازار است.
ستون فقرات اصفهان
اصفهان بیش از 270 محله تاریخی دارد که این محلات هر کدام، یک مرکز محله دارد که این مرکز محله هم مسجد تاریخی دارد. حمام، مکتب خانه، بعضی از آنها زورخانه دارد و بازارهای محلی هم هست که این محلات بوسیله یک سری راسته بازارهایی، راسته محلههایی به بازارهای اصلی وصل میشدند. گرچه ستون فقرات اصفهان را بازار بزرگ اصفهان تشکیل میدهد و میدان تاریخی نقش جهان و میدان تاریخی امام علی (ع) منتها یک سری محورهای فرعی هم وجود دارد که به محلات وصل میشود که میتوان در پیرامون همین میدان امام علی محله دَردِش و بازار دَردِش را اشاره کرد که در همه این محور مسجد حمام کاروانسرا بازارچه هست محلات دیگری که هست محله خواجه نظام الملک هست.
همان محلی که دال بِتی، به قول اصفهانیها، دال البتیخ که مقبره ملکشاه سلجوقی و خواجه نظام الملک هست. محله علی قلی آقا. در آن، مرکز محلهای که از مراکز محلة خیلی سرپا هست. آنجا هم حمام علی قلی آقا هست، مسجد علی قلی آقا و مکتب خانهای که از بین رفته، بازارچه، زورخانه. یک مرکز محلهایست که الان هم دارد به عنوان یک مرکز محله به خوبی عمل میکند. بسیار پویا و فعال هست. گردشگران زیادی به اینجا مراجعه میکنند. گردشگران، بازدیدهای زیادی از این حمامها دارند که الان از آنها به عنوان موزه استفاده میشود یا زورخانه الان فعال هست، مسجد یک مسجد تاریخی هست.
حمامهای اصفهان
از دورههای مختلف تقریبأ در تمام محلات حمام تاریخی بوده، گرچه بعضی از آنها از بین رفتهاند و مساجد زیادی وجود ندارند و الان هم در اصفهان هم به تعداد انگشتان دست، حمامهای فعال نیستند. منتها تعدای از آنها مرمت و احیا شدهاند برای کاربری حمام و تعدادی برای موزه فعال شده. چیزهایی که فعال هست همان حمام علی قلی آقا، حمام شاهزاده در بازار بزرگ اصفهان، حمام دَردِش، حمام رِهنان، یکی از بزرگترین حمامهای تاریخی شهر اصفهان که عمدتأ مربوط به دوره صفویه هستند. حمامهای دیگری هم در محلات دیگر هستند. در محله خوراسگان یک حمام دوره صفویه هست که فعال هست و به همان شکل سنتی دارد استفاده میشود.
عناصر دیگری که پیرامون این بازارهاست، عصارخانه هست. عصارخانهها نقش تعیین کنندهای در زندگی آن دوره داشتهاند. دانههای روغنی در این عصارخانهها جمعآوری میشده و بوسیله دستگاههایی که در آن زمان وجود داشته، خُرد میشده و روغن از آنها گرفته میشده و این روغن هم به عنوان روغن خوراکی استفاده میشده، هم روغن صنعتی به خصوص که روشنایی بسیاری از بازارها و اماکن عمومی از این روغن چراغها بوده.
عصارخانههای دوران قدیم
در اصفهان بیش از 50 عصارخانه بوده که متأسفانه بسیاری از آنها از بین رفته. حدود 4 تا از این عصارخانهها الان هست که یک عصارخانه شاهی هست که تبدیل به موزه شده و در شمال شرقی میدان حضرت امام مورد بازدید گردشگران قرار میگیرد. عصارخانه دیگری در دست مرمت و احیا هست. حوزههای علمیه در سطح اصفهان و بازارها زیاد هست. حدود 250 مسجد تاریخی و حدود 36 حوزه علمیه پیرامون بازارها و محلات اصفهان هست که بسیاری از آنها فعال هستند و بسیاری هم مرمت شدهاند. عمدتأ حوزههای علمیه بوده که در دوره صفویه استفاده میشده. در محله دَردِش، حوزههای علمیه شکیه هست. در بازار حوزه علمیه هست.
در چهارباغ عباسی هم یکی از حوزههای علمیه معروف اصفهان، همان مدرسه چهارباغ عباسی هست. عناصری که میشود گفت تعیین کننده هست و در بازارها هست عمدتأ، صنوف مختلفی بوده. در بازار هر راسته بازاری به یک صنفی اشتغال دارد و الان هم بسیار مشهود است. مثلأ یک صنف پارچه فروش در یک راسته بازار هستند. مسگرها در یک راسته بازار هستند. آهنگران، طلافروشها. داورهای گیاهی و ادویهجات، بازارهای مخصوص به خود را دارند. به همین ترتیب میتوان صنایع دستی زیادی را در راسته بازارها دید. امروزه بسیاری از این مشاغل فعال شدهاند. صنایع دستی فعال شده. با توجه به حضور گردشگرانی که هست و علاقهای که هموطنان نشان میدهند و بسیاری از رستورانها، قهوهخانههای سنتی فعال شدهاند و همان غذاهای قدیمی را سرو میکنند.
میتوانید به بسیاری از این قهوهخانهها سر بزنید و ببینید که حتی انواع و اقسام غذاهای ایرانی سنتی در آنها سرو میشود. بازارهای خوبی در شهرهای بزرگ داریم مثل بازار تبریز، در شیراز بازار وکیل، در کاشان بازار بزرگی هست، زنجان و بازار اصفهان که پر از جاذبههای تاریخی، دیدنی و گردشگری هستند و همین طور صنایع دستی ارزشمندی که در این بازارها خلق میشوند.
